Số lượt truy cập:   575081
New Page 9

KHAI THÁC THUỶ SẢN BẰNG BẪY

 

            1. Giới thiệu bẫy

            Bẫy là ngư cụ truyền thống, đánh bắt theo phương pháp thụ động, có tên thường gọi là lồng, bóng. 

            2. Phân loại bẫy 

            Người ta thường phân loại bẫy dựa theo các đối tượng khai thác, gồm các loại sau: bẫy cá, bẫy chình, bẫy bạch tuộc, bẫy mực, bẫy tôm hùm, bẫy ốc hương, bẫy ghẹ, bẫy cá song. 

            3. Cấu tạo bẫy 

            Bẫy có cấu tạo khá đơn giản. Hình dạng và cấu tạo của bẫy được chế tạo phụ thuộc vào đối tượng khai thác (hình ống, hình elíp, hình hộp, hũ…). Vật liệu chế tạo được lấy từ các vật liệu như tre, mây, các loại gỗ hoặc vật liệu bằng sợi tổng hợp, nhựa, cao su, sắt thép…Bẫy thường dùng hom hoặc có cấu tạo đặc biệt để đối tượng khai thác vào dễ, ra khó. 

            3. 1. Bẫy bạch tuộc 

            Bẫy đánh bắt bạch tuộc có nhiều loại, kiểu đơn giản như hình 48. Vật liệu làm bằng nhựa, chiều cao 220mm, đường kính thân 120mm, đường kính miệng 80mm, phía đáy được đục 2 lỗ để buộc mồi. Hiện nay, một số nơi còn dùng những loại vỏ ốc lớn hoặc một vật có hình dạng tương tự để đánh bắt bạch tuộc. 

 

            3. 2 Bẫy cá chình 

            Bẫy cá chình có dạng hình ống, xung quanh có lỗ để thoát nước. Thân được làm bằng nhựa, chiều dài toàn bộ khoảng 550mm, đường kính 125mm. Hom làm bằng nhựa, kiểu hình phểu, khi cá chình vào ăn mồi không thể thoát ra được. Hình dạng và kích thước của bẫy như hình 49. 

 

            3. 3. Bẫy cá song 

            Bẫy có kích thước lớn hơn hẳn các loại bẫy khác. Vật liệu làm bằng cây song, gỗ và lưới thép. 

            Đáy bẫy được làm từ các thanh gỗ, đặt các đoạn gỗ vào vị trí định sẵn và liên kết với nhau bằng đinh sắt hoặc dây thép nhỏ. Khung làm bằng những cây song có đường kính từ Φ 25 đến Φ 30 uốn cong thành vòm để liên kết với đáy. Hom được làm bằng hai cây song uốn cong và liên kết với đáy và thân bằng đinh sắt hoặc dây thép, sau đó dùng lưới kim loại ghép theo hai cây song uốn cong tạo thành cửa bẫy.  

            Lưới bọc thường được làm bằng lưới kim loại mạ kẽm 6 cạnh, mỗi cạnh dài 20mm, đường kính d = 1-1,2mm, bọc kín theo hình dạng của bẫy (hình 50). 

            3. 4. Bẫy cua, ghẹ 

            Bẫy cua, ghẹ có nhiều hình dạng khác nhau là hình trụ, hình hộp và hình bán elíp…Khung được làm bằng sắt, tre, hoặc mây và bên ngoài được bao bởi lưới PE. Bẫy cua, ghẹ thường có hom, hình dạng hom và số hom được bố trí tuỳ theo kiểu bẫy. 

           3. 4.1. Bẫy cua, ghẹ hình trụ 

            Bẫy ghẹ hình trụ có đường kính 600mm, chiều cao 250mm, khung làm bằng thép tròn Φ 8 bên ngoài bọc một lớp nhựa. Mặt trên và mặt dưới hình tròn, thành bẫy có 6 thanh thép tròn Φ8, xung quanh được bao bọc lưới PE380/4x3. Bẫy được bố trí 3 cửa hom ở thành bẫy, trong bẫy có hộp đựng mồi (hình 51). Khi tiến hành khai thác các bấy được liên kết với nhau bằng một sợi dây chính với khoảng cách 8-10 m.

           3. 4. 2. Bẫy ghẹ hình hộp chữ nhật 

            Khung chính của bẫy được làm bằng sắt Φ3 và được bao xung quanh bằng sắt Φ2. Bẫy có chiều cao 350mm, dài 500mm, rộng 400mm. Bẫy có một cửa hom hoặc 2 cửa hom, hom làm bằng lưới; có cửa để lấy sản phẩm, xung quanh bọc lưới PE (hình 52). Nhìn chung, có nhiều dạng bẫy khác nhau đang dược sử dụng để khai thác cua ghẹ. 

 

           3. 5. Bẫy mực 

            Bẫy mực được dùng để đánh bắt mực nang sống tầng đáy, gồm nhiều loại, được làm từ nhiều loại vật liệu với hình dáng khác nhau. 

            Loại bẫy như hình 53, làm bằng cao su. Đáy của bẫy phẳng, khung bẫy hình vòng cung giống như một nữa hình trụ. Cửa bẫy có chốt, khi mực vào ăn mồi cửa đóng lại. 

            Bóng mực là loại bẫy có cấu tạo đơn giản, khung làm bằng mây hoặc gỗ bên ngoài bọc lưới và buộc lá cây, cửa bẫy có hom để khi mực vào bẫy không thoát ra được. 

 

           3. 6. Bẫy ốc hương 

            Bẫy ốc hương có dạng hình nón cụt. Khung bẫy làm bằng thép, tre hoặc gỗ, khung thường làm bằng sắt Φ4; bên ngoài bẫy được bao bởi lưới PE kích thước mắt lưới 25-30mm. Hom dạng hình phễu và được làm bằng lưới. Chiều cao bẫy 200mm, đường kính đáy bẫy 400mm, đường kính mặt 200mm. Cấu tạo 3 dây chạc dùng để liên kêt bẫy với dây chính chiều dài 500mm. Cấu tạo của bẫy thể hiện trên hình 54. 

 

           3. 7. Bẫy tôm hùm 

            Bẫy hình tròn: cấu tạo như một chiếc vợt, hình tròn, không có cán, khung làm bằng thép tròn từ Φ8 đến Φ10 hoặc nan tre cật, đường kính từ 430-450mm. Phía trên là dây trạc? 3 chiều dài khoảng 500mm và được làm bằng dây PE Φ3, ngoài ra còn có dụng cụ để kẹp mồi (hình 55). Nếu làm bẫy bằng tre thì phải có 3 viên đá rằn để bẫy nằm sát đáy 

             Bẫy hình vuông: có dạng hình vuông, kích thước mỗi cạnh là 4x400m, các kết cấu khác giống như bẫy hình tròn.

            4. Kỹ thuật khai thác 

            Mỗi loại bẫy có phương pháp khai thác khác riêng. Tuy nhiên, phương phấp khai thác của nghề bẫy gồm hai loại là kiểu thả đơn (thả chiếc một) và thả thành đường (thả theo dãy). Thả đơn được sử dụng chủ yếu cho bẫy cá song., mỗi bẫy được thả một vị trí cố định ở đáy biển (các hốc đá ngầm, bãi san hô), sau đó liên kết với phao đánh dấu trên mặt nước. Khi thu, người ta dùng sức kéo bằng tay hoặc tời kéo bẫy lên tàu để lấy sản phẩm. Bẫy thả thành đường là các bẫy được thả xuống theo đường dây chính, trên đường dây chính này có nhiều đường dây nhánh, mỗi dây nhánh có một bẫy. Khi thu bẫy, người ta sử dụng sức kéo của máy tời để thu đường dây chính và thu lần lượt từng bẫy theo đường dây chính.           

            Mỗi loại bẫy có các phương pháp khai thác khác nhau. 

            4. 1. Kỹ thuật bẫy bạch tuộc 

             Trang bị và kỹ thuật khai thác bẫy bạch tuộc cũng giống như các loại bẫy khác. Đối với loại bẫy này có thể sử dụng mồi hoặc không có mồi do đặc tính của bạch tuộc chỉ cần nơi trú ẩn. Vì vậy, bẫy phải được đặt sao cho bạch tuộc dễ vào và ở luôn trong đó. Bẫy được thả theo đường dây giềng chính, các bẫy cách nhau từ 8 đến 10m như hình 56. Phải thả bẫy chạm đáy và nằm ngang. Khi thu bẫy phải kéo đều, không làm ảnh hưởng đến bạch tuộc trong bẫy. 

            4. 2. Kỹ thuật bẫy cá song 

Đối với bẫy cá song, mồi là các loại cá nhỏ còn sống được thả vào bẫy hoặc khi bẫy ở đáy biển cá nhỏ tự vào bẫy. Vị trí thả bẫy là các bãi cồn rạn, hốc đá, nơi cá song sống và kiếm mồi. 

            Khi thả bẫy, người ta buộc vào đáy 6 viên đá (5-6kg/viên). Dùng hai đoạn dây thép có chiều dài 5 m buộc vào bẫy sau đó liên kết dây này với dây phao đánh dấu trên mặt nước. 

            Khi thả bẫy xuống nước cần phải thả từ từ để đảm bảo cho bẫy ở tư thế làm việc hoặc có người lặn xuống đặt lồng chắn cửa hang để đón bắt cá song ra vào hang. Thả bẫy cá song xem hình 57. 

 

            Cách thu bẫy: Sử dụng máy tời để thu dây phao đánh dấu, thu dây liên kết, sau đó thu bẫy đánh cá. Sau khi lấy cá, tiếp tục thả bẫy để đánh bắt tiếp. 

            4. 3. Kỹ thuật bẫy cua, ghẹ 

            Thả bẫy: Khi thả, liên kết các bẫy vào dây giềng chính (PPΦ14), bẫy được thả tuần tự cho đến hết. Vị trí các thuỷ thủ khi thả bẩy thể hiện ở hình 58: 

- Số 1,2: chuẩn bị và đặt bẫy lên băng chuyền.

- Số 3: chuyển bẫy đến vị trí số 4.

- Số 4: xếp dây liên kết vào vị trí để số 7 thả bẫy xuống nước.

- Số 5: chuẩn bị dây đầu khuyết cho số 6.

- Số 6: liên kết móc kẹp vào vòng khuyết của dây giềng chính.

- Số 7: thả bẫy. 

 

            Bẫy ghẹ thả xuống biển theo đường dây giềng chính, bẫy này cách bẫy kia từ 40-50m, như hình 59. 

            Thu bẫy: Quá trình thu bẫy sử dụng tời kéo dây giềng chính. Quá trình thu bẫy lấy ghẹ, đồng thời thay đổi mồi để chuẩn bị mẻ sau. Các bước tiến hành và vị trí thao tác được thể hiện trên hình 60. 

- Số 1: điều chỉnh ròng rọc hướng và tháo dây kẹp.

- Số 2: tháo dây rút miệng và lấy ghẹ.

- Số 3,4: lấy hộp mồi cũ thay hộp mồi mới.

- Số 5: tháo dây rút miệng và móc vào thành bẫy.

- Số 6,7: xếp bẫy theo thứ tự trên boong thao tác.

- Số 8: dừng tời thu dây giềng chính. 

4. 4. Kỹ thuật bẫy mực 

            Cho mồi vào bẫy và sắp xếp theo thứ tự trên boong tàu. Mồi là các loại cá nhỏ hoặc cua, được buộc cố định và liên kết với cửa bằng dây dễ dứt. Khi mực vào bắt mồi sẽ làm dây này đứt và cửa bẫy đóng lại

            Quá trình thả được thực hiện sau lái tàu (hình 56). Đầu tiên thả neo và phao tín hiệu; sau đó lần lượt liên kết bẫy với dây giềng chính và thả xuống nước. Người ta thường kết hợp thu bẫy và thả lại ngay sau đó.

 

             3. 5. Kỹ thuật bẫy  ốc hương, cá chình 

            Các loại lồng bẫy ốc hương, cá chình sử dụng phương pháp giống như bẫy cua, ghẹ. Thu, thả bẫy được thả theo đường dây chính. 

            - Đối với bẫy ốc hương, trong quá trình thả bẫy, ốc hương bò lên thành và vào bẫy để ăn mồi. Mồi là các loại cá nhỏ, ốc vào lồng ăn mồi và không thể bò ra được. Quá trình thu bẫy sử dụng máy  tời thu dây giềng chính, các bẫy lần lượt kéo lên lấy ốc và thay mồi để thả mẻ sau. 

            - Đối với bẫy đánh bắt cá chình, các bẫy phải thả sát đáy trong tư thế nằm ngang. Cá chình vào bẫy ăn mồi và không thể chui ra được. Quá trình thu cũng như các loại bẫy khác. 

            4. 6. Kỹ thuật bẫy tôm hùm 

            Tàu sử dụng thường có công suất nhỏ. Ngư trường hoạt động thường là các bãi rạn ở độ sâu 10-20m nước. Thời gian khai thác kể cả ban đêm và ban ngày, tuỳ thuộc vào độ trong của nước. Trước khi thả, bẫy được buộc sẵn mồi và xếp theo thứ tự ở mặt boong khai thác. Mồi là các loại cá có mùi tanh được bọc lưới. Đến vị trí thả bẫy, người ta thả mỗi bẫy cách nhau 8-10m, các bẫy được liên kết với một dây giềng có phao nỗi trên mặt nước. Chiều dài dây phao phải phù hợp với độ sâu ngư trường để tránh tình trạng dây vướng vào rạn và làm động khi tôm vào ăn mồi, như hình 62. 

           Thu bẫy tôm hùm rất đơn giản, dùng tay kéo từng bẫy lên, nhưng là khâu thao tác quan trọng trong kỹ thuật khai thác tôm hùm. Đảm bảo quá trình thu nhẹ nhàng, không làm ảnh hưởng đến tôm ăn mồi, khi bẫy lên tới mặt nước thì kéo nhanh để đưa lên boong tàu đề phòng tôm nhảy ra ngoài. Thời gian thao tác mỗi mẻ cách nhau từ 30 phút đến 1 giờ. 

 Nguyễn Văn Kháng

Nguyễn Phi Toàn, Đặng Hữu Kiên 

Nguồn: Bách khoa thủy sản

Hội Nghề cá Việt Nam

TIN VẮN



Coppyright Trung tâm nghiên cứu và Phát triển Công nghệ Phần mềm
Trường Đại học Nha Trang

Hội nghề cá Khánh Hòa - 04 Phan Chu Trinh (Khu liên cơ 2) - Tp Nha Trang