Số lượt truy cập:   574105
New Page 9

KHAI THÁC HẢI SẢN BẰNG LƯỚI VÂY

 

           

          1. Khái niệm về lưới vây và sơ lược về sự phát triển của nghề lưới vây Việt Nam 

            Lưới vây là một giải lưới có dạng gần giống hình chữ nhật, thường được sử dụng để bao vây đàn cá nổi đang di chuyển hoặc tập trung dưới nguồn sáng hoặc chà. 

            Tùy theo kích cỡ tàu thuyền và đối tượng khai thác, lưới vây thường có chiều dài từ 300-1500m và chiều cao từ 45-150m. Sự phát triển nghề lưới vây ở các vùng biển của nước ta có sự khác nhau rõ rệt. 

            Vùng biển vịnh Bắc bộ: 

            Nghề lưới vây phát triển rất yếu. Phần lớn các tàu làm nghề lưới vây có công suất máy rất nhỏ. Sản lượng khai thác của lưới vây chỉ chiếm 4,5% tổng sản lượng nghề lưới vây toàn quốc. Do tàu thuyền nhỏ, ngư trường khai thác chủ yếu là các vùng nước ven bờ, độ sâu nhỏ hơn 30m. Trên các tàu nhỏ việc thu lưới thường bằng tay và sử dụng tời kéo bằng gỗ, tay quay. 

            Vùng biển miền Trung: 

            Do đặc điểm ngư trường vùng biển này khá sâu, nguồn lợi cá nổi phong phú nên nghề lưới vây khá phát triển. Ngư trường hoạt động của nghề lưới vây vùng này khá sâu rộng. Hàng năm, tàu lưới vây các tỉnh Quảng Nam, Bình Định, Khánh Hòa thường di chuyển ngư trường, hoạt động các vùng biển vịnh Bắc bộ và Đông - Tây nam bộ. 

            Vùng biển Đông - Tây nam bộ: 

            Nghề lưới vây của vùng này khá phát triển mạnh, có nhiều tàu lưới vây công suất lớn. 

            2. Phân loại lưới vây 

            Các loại lưới vây thông dụng được phân loại như sau: 

            2. 1. Phân chia theo phương pháp khai thác: 

            - Lưới vây tự do

            - Lưới vây kết hợp ánh sáng

            - Lưới vây kết hợp ánh sáng và chà 

            2. 2. Phân chia theo đối tượng khai thác:           

            - Lưới vây cá ngừ

            - Lưới vây cá nổi nhỏ

            - Lưới vây cá cơm 

            2. 3. Phân chia theo số lượng tàu sử dụng để cùng thu, thả lưới:

             - Lưới vây 1 tàu

            - Lưới vây 2 tàu (ít sử dụng)           

            Cách phân loại phổ biến trong thực tế nghề cá của Việt Nam là:

            Lưới vây tự do: người ta có thể dò tìm đàn cá bằng mắt thường hoặc sử dụng thiết bị dò tìm đàn cá sau đó vây bẳt đàn cá. 

            Lưới vây kết hợp ánh sáng: sử dụng ánh sáng để tập trung cá, rồi tiến hành thả lưới đánh bắt đàn cá. 

            Lưới vây kết hợp ánh sáng và chà: có thể sử dụng lưới vây tự do hoặc lưới vây ánh sáng để đánh bắt kết hợp chà. Chà là thiết bị làm từ nhiều loại vật liệu khác nhau để tập trung cá thành đàn, sau đó dùng ánh dáng dụ ra ngoài vùng chà để vây bắt. 

Lưới vây cá ngừ: là loại lưới vây có kích thước lớn, được sử dụng để khai thác đối tượng là cá ngừ. Có thể khai thác theo hình thức vây tự do hoặc kết hợp với ánh sáng và chà 

 3. Cấu tạo lưới vây 

            Lưới vây có kết cấu như hình 29: 

            3. 1. Lưới 

Lưới được tạo thành do áo lưới (những tấm lưới dệt sẵn) và lưới chao (có thể đan hoặc cắt từ tấm lưới dệt sẵn). 

- Áo lưới: được đan hoặc được ráp từ những tấm lưới dệt sẵn tạo thành lưới tùng, lưới thân và lưới cánh; ghép các phần lưới với nhau để được áo lưới. Lưới thường dùng vật liệu là polyamit (PA); kích thước mắt lưới tăng dần từ tùng ra cánh. 

            - Lưới chao: Lưới chao là dãi lưới hẹp lắp dọc theo giềng phao, giềng chì, giềng biên có tác dụng làm tăng độ bền cho lưới và được gọi là: chao phao chì và chao biên.

            Lưới vây cá nổi nhỏ: là loại lưới vây có kích thước mắt lưới nhỏ, sử dụng để đánh bắt các đối tượng cá nổi nhỏ (cá nục, cá ngân, cá tráo,…). Có thể khai thác theo hình thức vây tự do hoặc kết hợp ánh sáng và chà. 

            3. 2. Dây giềng 

- Giềng phao và giềng chì bao gồm giềng băng và giềng luồn.

- Giềng biên dùng để lắp ráp hai đàu cánh lưới, chiều dài giềng biên là chiều dài cao lắp ráp của đầu cánh lưới

            - Giềng rút là dây chịu lực chính trong quá trình thu lưới lên tàu, giềng rút chính được luồn qua tất cả các vòng khuyên. 

           3. 3. Trang bị phao chì 

            - Phao được lắp ráp trên giềng phao nhằm tạo lực đảm bảo để giềng phao luôn nổi trên mặt nước trong quá trình thả và thu lưới

 - Chì được lắp ráp vào giềng chì để tăng tốc độ rơi chìm của lưới nhằm ngăn chặn đàn cá trốn thoát.

            - Vòng khuyên được chế tạo từ nhiều loại vật liệu, được liên kết với giềng chì dùng để cuộn rút giềng chì khi thu lưới bắt cá. 

            4. Hình dạng của lưới vây trong quá trình đánh bắt  

Một trong những vấn đề quan trọng để tiến hành thiết kế lưới vây có hiệu quả là phải phân tích sự thay đổi hình dạng của lưới trong quá trình khai thác. 

            Trong quá trình đánh bắt, hình dạng của lưới vây luôn thay đổi. Từ lúc bắt đầu thả lưới (có dạng là một tấm lưới phẳng) đến kết thúc thả (có dạng là một hình trụ) và khi thực hiện quá trình cuộn rút (có dạng hình chóp cầu) như hình 30. 

            Do hình dạng lưới và vị trí tương đối của tàu và các thành phần ngư cụ lưới thay đổi đã dẫn đến thể tích nước bao vây bằng lưới cũng luôn thay đổi (thu hẹp dần) làm tăng áp lực lên đối tượng đánh bắt, điều đó làm tăng khả năng cá tìm cách thoát khỏi lưới. 

            Như vậy khi nghiên cứu xem xét sự thay đổi hình dạng của lưới vây trong quá trình khai thác cho phép thiết kế chọn được hình dạng tổng quát của lưới phù hợp, đồng thời có giải pháp trong quá trình đánh bắt để nâng cao quá trình khai thác. 

            5. Một số thông số chính của các mẫu lưới vây ở Việt Nam hiện nay 

            5. 1. Lưới vây kết hợp ánh sáng, lưới vây kết hợp ánh sáng và chà 

Dựa vào đặc tính đàn cá thích nấp vào nơi có chướng ngại vật, người ta thường sử dụng những cành tre, lá dừa,... liên kết lại rồi thả xuống biển để tập trung cá. Tập hợp cành tre hoặc lá dừa này gọi là chà. Sử dụng ánh sáng kết hợp chà là phương pháp tập trung cá đứng thành đàn sau đó dùng ánh sáng dụ cá ra ngoài vùng có chà để thả lưới vây bắt hoặc đơn thuần dùng ánh sáng tập trung cá rồi dùng lưới vây bắt cá là các hình thức đánh bắt phổ biến nhất của nghề lưới vây ở Việt Nam. Hiện nay, có khoảng 70-90% số tàu lưới vây sử dụng ánh sáng hoặc ánh sáng kết hợp chà để khai thác hải sản. Do cá đã tập trung quanh nguồn sáng vì thế trong trường hợp này kích thước lưới vây không cần lớn vẫn có thể vây bắt được đàn cá, thông thường chiều dài lưới vây cá nổi thường từ 350-700m, chiều cao lưới (kéo căng) là 70-120m, kích thước mắt lưới ở tùng 2a = 20-25mm. Đối với lưới vây đánh bắt cá cơm, các kích thước có thể giảm hơn, chiều dài lưới 300-500m, chiều cao lưới 45-55m, kích thước mắt lưới 2a = 10mm. 

            5. 2. Lưới vây tự do 

            Lưới vây tự do là hình thức đánh bắt chủ động. Tàu chạy trên biển tìm đàn cá. Khi phát hiện đàn cá dùng lưới vây để vây bắt, vì thế có thể đánh bắt cả ban ngày và ban đêm (ban đêm phát hiện cá nhờ những ánh lân tinh do đàn cá phát ra khi chuyển động). Do phải vây bắt đàn cá đang di chuyển với tốc độ nhanh nên lưới vây loại này đòi hỏi chiều dài lưới và độ cao lớn. Ở Việt Nam hiện nay, ngư dân thường sử dụng chiều dài vàng lưới L = 900-1500m, chiều cao lưới H = 100-160m, kích thước mắt lưới 2a = 20-80mm, Đối với những loài cá có tốc độ bơi càng cao, yêu cầu chiều dài và chiều cao của lưới vây càng lớn. 

            Hiện nay hầu hết các tàu lưới vây ở Việt Nam đều là hình thức vây 1 tàu. Ở một số tỉnh như Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Thuận, ngư dân sử dụng thêm một tàu phụ gọi là “ghe lui”. Tàu phụ này làm nhiệm vụ hỗ trợ trong việc thắp đèn dụ cá và vận chuyển cá về bờ, đảm bảo độ tươi của sản phẩm. 

            6. Kỹ thuật khai thác 

            Quy trình khai thác lưới vây tự do và lưới vây kết hợp ánh sáng và chà được xây dựng như hình 31. 

Nguyễn Văn Kháng, Đoàn Văn Phụ

Nguồn: Bách khoa thủy sản

 Hội Nghề cá Việt Nam

TIN VẮN



Coppyright Trung tâm nghiên cứu và Phát triển Công nghệ Phần mềm
Trường Đại học Nha Trang

Hội nghề cá Khánh Hòa - 04 Phan Chu Trinh (Khu liên cơ 2) - Tp Nha Trang