Số lượt truy cập:   572453


TỔNG QUAN NGHỀ LƯỚI VÂY (kỳ cuối)
Hội Nghề cá Khánh Hòa - 14/10/15-09:06:35

NGHỀ LƯỚI VÂY THẾ GIỚI VÀ LỰA CHỌN CÁC PHƯƠNG ÁN PHÁT TRIỂN ĐỘI TÀU LƯỚI VÂY CÁ NGỪ Ở CÁC TỈNH DUYÊN HẢI NAM TRUNG BỘ


 

NGHỀ LƯỚI VÂY THẾ GIỚI VÀ LỰA CHỌN CÁC PHƯƠNG ÁN PHÁT TRIỂN ĐỘI TÀU LƯỚI VÂY CÁ NGỪ

Ở CÁC TỈNH DUYÊN HẢI NAM TRUNG BỘ

Th.S Võ Thiên Lăng

Chủ tịch Hội Nghề cá tỉnh Khánh Hoà

Th.S Võ Nam Thắng

Sở Nông nghiệp &PTNT Khánh Hoà

         

        TỔNG QUAN NGHỀ LƯỚI VÂY ( kỳ 1)    

 

   TỔNG QUAN NGHỀ LƯỚI VÂY CỦA THẾ GIỚI

    Giới thiệu về nghề lưới vây thế giới

- Tổng sản lượng khai thác hàng năm của thế giới bằng các ngư cụ chính (Hình 1). Năm 2000, tổng sản lượng nghề lưới vây của thế giới (đường màu xanh nước biển) đạt khoảng 25 triệu tấn chiếm 30% tổng sản lượng thuỷ sản khai thác của thế giới, nghề giã cào trung tầng 13 triệu tấn, nghề giã cào đáy 15 triệu tấn, nghề lưới rê 7 triệu tấn, nghề câu đơn và câu vàng 6 triệu tấn, lưới vét sò 2,5 triệu tấn, lồng bẩy 2 triệu tấn.

Hình 1. Tổng sản lượng thuỷ sản hàng năm của thế giới khai thác bằng các ngư cụ chính

- Dùng tường lưới để vây đàn cá.

- Chủ yếu đánh bắt cá nổi.

- Ngư trường: Ven bờ, xa bờ.

- Tàu thuyền: Nhỏ và lớn.

- Cá nổi nhỏ và lớn.

          - Nghề lưới vây là nghề đánh bắt cá nổi quan trọng nhất và hiệu quả nhất.

Sản lượng cá ngừ và các loài giống cá ngừ của thế giới

Hình 2. Sản lượng cá ngừ và các loài giống cá ngừ của thế giới

Theo thống kê của FAO, sản lượng cá ngừ và các loài giống cá ngừ năm 2009 (Hình 2) đạt gần 6,5 triệu tấn, cá ngừ vằn (skịpjack) đạt 2,5 triệu tấn, cá ngừ vây vàng gần 1 triệu tấn.

Sản lượng cá ngừ của các nước Đông Nam Á

Bảng  1.  Sản lượng khai thác cá ngừ của các nước ASEAN năm 2011

Các nước ASEAN

Sản lượng (Tấn)

% sản lượng Thế giới

% ASEAN

Tổng sản lượng

574.214

13,23%

 

Philippines

330.010

 

57,47%

Indonesia

105.196

 

18,3%

Malaysia

59.591

 

10,4%

Thái Lan

28.700

 

4,99%

Việt Nam

50.717

 

8,84%

Nguồn: Cục KT&BVNLTS

         Năm 2011 (Bảng 1), sản lượng cá ngừ khai thác được của các nước trong khối ASEAN là 574.214 tấn chiếm 13,23% tổng sản lượng cá ngừ của thế giới. Trong đó, Philippines có sản lượng cá ngừ lớn nhất 330.010 tấn chiếm 57,47% tổng sản lượng cá ngừ toàn khối, Indonesia 105.196 tấn chiếm 18,3%, Malaysia 59.591 tấn chiếm 10,4%, Thái Lan 28.700 tấn chiếm 4,99%, Việt Nam 50.717 tấn chiếm 8,84%.

Theo Ủy ban nghề cá Trung và Tây Thái Bình Dương (WCPFC), trong năm 2010, sản lượng khai thác cá ngừ (các loài) của các nước là thành viên của tổ chức này tại Trung và Tây Thái Bình Dương đạt trên 2 triệu tấn, trong đó cá ngừ đã chiếm khoảng 1,7 triệu tấn và khai thác chủ yếu bằng lưới vây.

         Nghề lưới vây cá ngừ của Philippines

         Nghề cá thương mại cá ngừ của Philippines thường sử dụng các tàu lưới vây, lưới bao (ring net) có trọng tải 15 - 50 tấn, lắp máy 80 - 220CV. Có 2 loại tàu vây khơi cỡ lớn: loại thứ nhất có trọng tải từ 200 đến 300 tấn; loại thứ hai có trọng tải đến 1.000 tấn.

         Nằm trong vành đai cá ngừ của Thái Bình Dương, Philippines có lợi thế phát triển công nghiệp cá ngừ.

         Một tổ hợp tàu lưới vây hiện đại thường bao gồm: Tàu lưới vây cá ngừ, 3 tàu phát sáng, 2 tàu chuyên chở và 40 đến 50 cụm chà (FADs) nhân tạo, mỗi cụm chà có bộ cảm ứng báo về máy chủ trên tàu sản lượng cá ngừ tập trung tại chà và chỉ tiến hành vây khi sản lượng đạt đến mức cần thiết. Các tàu lưới vây ngoài việc tập trung cá bằng chà nhân tạo còn kết hợp sử dụng ánh sáng trên tàu phát sáng để gom cá khi vây cá ban đêm.

           Năm 2014, tổng sản lượng cá ngừ đông lạnh đánh bắt bằng nghề lưới vây và nghề lưới bao (ring net) bốc dỡ tại Khu công nghiệp liên hợp Cảng cá General Santos cung cấp cho các nhà máy cá hộp là 193.867,55 tấn lớn nhất trong 12 năm qua, tăng so với năm 2013 là 14%.   

          Các mẫu tàu lưới vây điển hình trên thế giới (Bảng 2)       

           Đặc điểm tàu lưới vây

            Mô tả sơ lược

            Phân loại tàu:

           - Chiều dài: >15 m

           - Công suất: > 90 CV

           - Trọng tải: > 50 tấn

           Loại mặt boong: Một mặt boong

           Mô tả chung:

           Tàu lưới vây là nhóm tàu rất lớn về số lượng, loại có chiều dài nhỏ đánh bắt ven bờ, loại lớn đánh bắt đại dương. Nghề lưới vây là nghề đánh bắt cá nổi quan trọng nhất và hiệu quả nhất. Tàu vây đàn cá bằng áo lưới và đáy lưới được đóng lại bên dưới đàn cá và cuộn rút bằng tời thu giềng rút chính qua các vòng khuyên ở dưới cùng của lưới và di chuyển dần về mạn tàu. Việc tìm kiếm đàn cá và đánh día độ lớn của đàn cá để điều khiển tàu là nhiệm vụ quan trọng nhất của quá trình đánh bắt cá. Để hỗ trợ việc tìm kiếm đàn cá thường bố trí “chuồng cu” trên đỉnh cột buồm và trên các tàu lớn còn bố trí đài quan sát và máy bay trực thăng đáp xuống thượng tầng của tàu. Để cải thiện tính cơ động trong quá trình đánh bắt, mũi tàu được bố trí nâng cao.

           Bố trí mặt boong:ng:

               Bố trí mặt boong nhìn trên hình có 4 loại tàu điển hình: Tàu lưới vây cá ngừ, tàu lưới vây Mỹ. tàu lưới vây châu Âu và tàu lưới vây đuôi.

               Bảo quản sản phẩm: Tất cả các phương pháp.

          Điểm đặc trưng

          Thiết bị mặt boong:

               Để thu lưới thường sử dụng puli thuỷ lực hoặc tời lưới 3con lăn và xếp lưới trên boong tàu. Trên các tàu luới vây cỡ lớn còn trang bị bơm hút cá lên tàu. Đối với tàu lưới vây loại nhỏ việc thu thả lưới thưòng sử dụng bằng tay.

          Thiết bị dò cá:

              Các thiết bị điện tử hiện đại như máy đo sâu, dò ngang Sonar và máy định vị được sử dụng để hõ trợ phát hiện đàn cá, độ lớn đàn cá và lưu dấu vết đàn cá.

   Bốn mẫu tàu lưới vây điển hình trên thế giới

   1. Tàu lưới vây Mỹ (Hình 1)

Hình 1, Tàu lưới vây Mỹ

 

 

 

 

   2. Tàu lưới vây châu Âu (Hình 2)

Hình 2. Tàu lưới vây châu Âu

 

    3. Tàu lưới vây cá ngừ (Hình 3) 3)

Hình 3. Tàu lưới vây cá ngừ hiện đại


 

              Bảng 2. Tóm tắt đặc điểm các mẫu tàu lưới vây điển hình trên thế giới      

 

Loại tàu

Tàu lưới vây điển hình

Tàu lưới vây cá ngừ

Tàu lưới vây Mỹ

Tàu lưới vây châu Âu

Tàu lưới vây đuôi

MÔ TẢ SƠ LƯỢC

Mô hình tàu

 

 

Phân loại tàu

L>15m

Công suất: >90CV

Trọng tải: > 30 tấn

L> 45m

Côngsuất:>1000CV

Trọng tải: >100 tấn

L> 25m

Công suất:>300CV

Trọng tải: >50 tấn

L> 30m

Công suất:>350CV

Trọng tải: >60 tấn

L: Tất cả

Công suất: Tất cả

Trọng tải: Tất cả

Loại mặt boong

Một mặt boong

Một mặt boong

Một mặt boong

Một mặt boong

Một mặt boong

Mô tả chung

Tàu vây đàn cá bằng áo lưới và đáy lưới được đóng lại bên dưới đàn cá và cuộn rút bằng tời thu giềng rút chính qua các vòng khuyên ở dưới cùng của lưới và di chuyển dần về mạn tàu

Tàu lưới vây loại lớn.Bố trí giống như tàu lưới vây Mỹ. Mũi tàu nâng cao.

Tàu vây đàn cá bằng áo lưới và đáy lưới được đóng lại bên dưới đàn cá và cuộn rút bằng tời thu giềng rút chính qua các vòng khuyên ở dưới cùng của lưới và di chuyển dần về mạn tàu

Tàu vây đàn cá bằng áo lưới và đáy lưới được đóng lại bên dưới đàn cá và cuộn rút bằng tời thu giềng rút chính qua các vòng khuyên ở dưới cùng của lưới và di chuyển dần về mạn tàu

- Loại tàu nhỏ

- Bố trí chung giống như tàu lưới vây Mỹ

Bố trí mặt boong

4 cách bố trí đáng chú ý:

- Tàu lưới vây cá ngừ

- Tàu lưới vây Mỹ

- Tàu lưới vây châu Âu

- Tàu lưới vây đuôi

- Cabin lái và phòng ở của thuỷ thủ đoàn bố trí ở phía mũi tàu

- “Chuồng cu” đặt trên cột buồm để quan sát đàn cá

- Đầu tay cẩu lắp puli thuỷ lực thu, thả lưới

- Sân đổ máy bay trực thăng

- Cabin lái và phòng ở của thuỷ thủ đoàn bố trí ở phía mũi tàu

- “Chuồng cu” đặt trên cột buồm để quan sát đàn cá

- Đầu tay cẩu lắp puli thuỷ lực thu, thả lưới

- Sân đổ máy bay trực thăng (tàu lớn)

- Cabin lái và phòng ở của thuỷ thủ đoàn bố trí ở phía lái tàu

- Mặt boong thao tác bố trí ở giữa tàu

- Tời giềng rút chính thường bố trí ở phía trước mặt boong thao tác

 

- Cabin lái và phòng ở của thuỷ thủ đoàn bố trí ở phía mũi tàu

- Tời thuỷ lực thu thả lươí bố trí ở duôi tàu

 

Bảo quản sản phẩm

Tất cả các phương pháp

Cấp đông

Tất cả các phương pháp

Bảo quản tươi hoặc nước biển lạnh (RSW)

Tất cả các phương pháp

ĐIỂM ĐẶC TRƯNG

Thiết bị mặt boong

- Puli thuỷ lực

- Tời lưới 3 con lăn

- Thiết bị xếp lưới trên boong

- Bơm hút cá

- Thu lưới bằng tay

- 3 tời 3 tang lưới vây (three drum purse seine winch)

- Các tời chuyên dùng khác

- Puli thuỷ lực

- Đuôi tàu có bệ gắn canô

- Puli thuỷ lực bố trí  ở xà dọc cột buồm

- Lưới xếp ở phần đuôi tàu

- Tời lưới 3 con lăn (Tripler roller net winch)

- Tời giêng rút chính

- Bơm hút cá

- Thiết bị mặt boong điển hình là tời thuỷ lực thu, thả lưới thay cho puli thuỷ lực. Lưới được cuộn toàn bộ vào tang của tời

- Puli thuỷ lực cùng với các con lăn dẫn hướng (tàu lớn)

Các loại tời lưới vây

Puli thuỷ lực

(Power block)

 

Tời 3 tang lưới vây

(three drum purse seine winch)

 

Puli thuỷ lực

(Power block)

 

Tời lưới 3 con lăn

(Tripler roller net winch)

 

 

Tời lưới vây đuôi

(Reel for seiner)

 

Thiết bị dò cá

- Máy dò ngang Sonar

- Máy đo sâu

- Máy định vị vệ tinh

- Trực tiếp

trên“chuồng cu”

- Máy bay trực thăng (Tàu lớn)

- Máy dò ngang Sonar, máy đo sâu, định vị vệ tinh

- Trực tiếp trên

“chuồng cu” 

- Máy dò ngang Sonar

- Máy đo sâu

- Máy định vị vệ tinh

- Máy dò ngang Sonar

- Máy đo sâu

- Máy định vị vệ tinh

- Máy dò ngang Sonar

- Máy đo sâu

- Máy định vị vệ tinh

Ngư cụ đánh bắt

Lưới vây

Lưới vây

Lưới vây

Lưới vây

Lưới vây

NGƯ TRƯỜNG VÀ ĐỐI TƯỢNG KHAI THÁC

Ngư trường

- Loại nhỏ đánh ven bờ

- Loại lớn đánh đại dương

 Ngư trường xa bờ

 

- Ven biển Bắc Mỹ

- Biển đại dương

Vùng biên Scadinavia, biển Bắc, Bantic và

vùng biển các quốc gia châu Âu

- Cửa sông, vịnh, các nhánh sông gần bờ  của Anh, Colobiam Alaska, Canada,Mỹ

Đối tượng

Cá nổi lớn, cá nổi  nhỏ

Cá ngừ

Cá nổi lớn, cá nổi  nhỏ

Cá nổi nhỏ

Vây cá hồi

 

                                                                                                                         Nguồn: FAO/FIIT Fishing Types – Fact Sheet

 

 

 


 

    4. Tàu lưới vây đuôi (Hình 4)

Hình 4. Tàu lưới vây đuôi

Thu lưới

           Phân tích các mẫu tàu lưói vây điển hình

          Trên cơ sở các dữ liệu từ Bảng 2 có thể thấy rằng mẫu tàu lưới vây châu Âu chủ yếu để đánh bắt cá nổi nhỏ, tàu lưới vây Mỹ có thể vừa đánh bắt cá nổi  nhỏ và cá nổi lớn. Còn lại 2 mẫu tàu lưới vây cá ngừ và tàu lưới vây đuôi là cần nghiên cứu sâu hơn.

          Tàu vây cá ngừ:

           Đây là loại tàu chuyên dùng cho vây cá ngừ. Tàu lưới có kích thước khá lớn > 45m, công suất > 1.000 CV, trọng tải > 100 tấn, bảo quản sản phẩm bằng hệ thống cấp đông (Tủ đông cấp tốc khoảng - 300C đến - 350C, hầm bảo quản - 200C) để giữ chất lượng của cá ngừ  cho ăn tươi và đóng hộp.

          Tàu vây đuôi:

          Theo thông tin phụ của FAO, tàu vây đuôi phát triển chủ yếu cho nghề lưới vây cá hồi cỡ nhỏ đánh bắt ở cửa sông, vịnh và nhánh sông gần bờ của nước Anh, Colombia và Alaska. Đặc trưng chủ yếu của tàu lưới vây đuôi là có tời thu toàn bộ lưới vào tang trống không sử dụng puli thuỷ lực. Việc thu toàn bộ luới vào tang trống của tời sẽ hạn chế chiều dài của lưới sử dụng. Tàu vây đuôi không phù hợp cho việc vây cá ngừ nói chung, trong đó có cá ngừ vằn ở Việt Nam.

LỰA CHỌN CÁC PHƯƠNG ÁN XÂY DỰNG ĐỘI TÀU LƯỚI VÂY CÁ NGỪ Ở CÁC TỈNH NAM TRUNG BỘ

          Qua nghiên cứu tổng quan nghề lưới vây của Việt Nam và thế giới có thể thấy rằng: Việt Nam chưa có tàu lưới vây cá ngừ.

          Chúng tôi xin đề xuất một vài phương án xây dựng đội tàu lưới vây cá ngừ ở các tỉnh duyên hải Nam Trung bộ như sau:

          Phương án A: Đội tàu lưới vây cá ngừ của ngư dân.

     1. Cải tiến tàu lưới vây cá nổi nhỏ sang đánh bắt cá ngừ

           Trước tiên, cần tổng kết thực tiễn cải tiến nghề lưới vây cá nổi nhỏ sang nghề lưới vây cá nổi lớn của ngư dân các tỉnh Nam Trung bộ lấy mô hình cải tiến của ngư dân tỉnh Bình Thuận làm điển hình.

          Để đầu tư hoặc cải tiến cho nghề lưới vây ngư dân phải bỏ ra nhiều vốn. Đầu tư cải tiến phải phù hợp với trang thiết bị, máy móc trên tàu. Việc thiết kế, chế tạo một vàng lưới vây cá ngừ khai thác có hiệu quả đòi hỏi nhiều yếu tố kỹ thuật kết hợp tính toán độ bền, hệ số rút gọn, độ thô chì lưới, sức nổi, tốc độ rơi chìm của lưới…Đồng thời phải có máy móc đồng bộ như: puli thuỷ lực, máy tời trích lực, hệ thống cần cẩu, máy dò ngang Sonar, máy đo sâu dó cá, định vị, thông tin liên lạc.. Tổ chức sản xuất theo mô hình Tàu mẹ (Tàu dịch vụ hậu cần) – tàu con để tăng hiệu quả kinh tế cho toàn đội tàu.

     2. Đóng mới tàu lưới vây cá ngừ

          Trên cơ sở tổng kết thực tiễn nghề lưới vây cải tiến của ngư dân các tỉnh Nam Trung bộ để thiết kế mẫu tàu lưới vây cá ngừ (vỏ gỗ, thép, composite) phù hợp cho ngư dân sử dụng, trong đó đặc biệt chú ý đến mẫu tàu, trang thiết bị mặt boong, vàng lưới vây cá ngừ, tốc độ tàu (Sự phù hợp giữa máy, vỏ và chân vịt, đặc biệt khả năng quá tải của máy chính khi vây đàn cá), máy đo sâu dò cá hiện đại (Sonar dò ngang) kết hợp vây ánh sáng và thả chà theo kinh nghiệm.     

Vàng lưới vây cá ngừ phải có chiều dài trên 1000 m và chiều cao trên 120 m.    

          Tổ chức sản xuất theo mô hình Tàu mẹ (Tàu dịch vụ hậu cần) – tàu con để tăng hiệu quả kinh tế cho toàn đội tàu.

          Phương án B: Đội tàu khối doanh nghiệp

          Thực hiện chuỗi giá trị cá ngừ tại Khánh Hoà, Công ty TNHH Hải Vương cần tiến hành:

    1. Mua tàu lưới vây cá ngừ đã qua sử dụng

          Nên chọn tàu lưới vây cá ngừ hiện đại với chiều dài khoảng 45 – 50m (chỉ có vỏ thép), công suất trên 1.000 CV, trọng tải khoảng 100 tấn,  bảo quản sản phẩm bằng hệ thống cấp đông, vây cá ngừ tự do kết hợp với ảnh sáng và thả chà nhân tạo. Tiến hành sản xuất thử nghiệm, đào tạo thuyền viên, thiết kế và chế tạo trong nước.

     2. Hợp tác chuyển giao công nghệ

           Chọn đối tác có tàu lưới vây cá ngừ thích hợp tiến hành Hợp đồng hợp tác huấn luyện kỹ thuật, chuyển giao công nghệ khai thác cá ngừ bằng tàu lưới vây cá ngừ ở vùng biển xa bờ Việt Nam.        

         Việc cải tiến ngư cụ, các trang thiêt bị mặt boong.. , cũng như mua tàu đã qua sử dụng và đóng mới đối với nghề lưới vây cá ngừ nói chung và cá ngừ vằn nói riêng khá tốn kém, cần sự hỗ trợ của Nhà nước theo Nghị 67 của Chính phủ thì các phương án đề xuất nhằm hiện đại hoá đội tàu lưới vây cá ngừ của ngư dân và doanh nghiệp các tỉnh duyên hải Nam Trung bộ mới thành công.

         Việc lựa chọn các phương án cần tiến hành đánh giá các chỉ tiêu kinh tế, kỹ thuật của từng mô hình để chọn mô hình tối ưu./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

      1. Chiến lược sản phẩm, hoạch định không gian khai thác thuỷ sản để xây dựng khu công nghiệp liên hợp cảng cá General Santos ở Philippines. Th.S Võ Thiên Lăng - Chủ tịch Hội Nghề cá Khánh Hòa

2. FAO/FIIT Fishing Vessels Types- Fact Sheet

3. FAO Fisheries& Aquaculture - Fishing Techniques - Drum seining

4. Purse Seine. Fishing Procedu res & Gear. www.kimdietrich.com

5. Images Purse Seine Vessels. www.google.com

6. C1.Tuna and tuna –like species - FAO.org. www.fao.org


VP Tỉnh hội




CÁC TIN KHÁC
  VẬT LIỆU COMPOSIT CHO TÀU CÁ
  NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG SỬ DỤNG, SỬA CHỮA VÀ QUẢN LÝ MÁY CHÍNH TRONG HỆ ĐỘNG LỰC TÀU CÁ XA BỜ VÀ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC
  TỔNG QUAN NGHỀ LƯỚI VÂY (kỳ 1)
  ĐẦU TƯ HIỆN ĐẠI HÓA CÔNG NGHỆ BẢO QUẢN SAU THU HOẠCH CHO ĐỘI TÀU KHAI THÁC XA BỜ TỈNH KHÁNH HÒA THEO NGHỊ ĐỊNH 67/2014/NĐ-CP
  NGHIÊN CỨU GẮN LIỀN VỚI ỨNG DỤNG PHỤC VỤ CỘNG ĐỒNG
  CẦN SỬ DỤNG ĐÈN LED KHAI THÁC HẢI SẢN
  QUẢN LÝ SINH KHỐI VÀ TẠO RA NGUỒN NƯỚC
TIN VẮN



Coppyright Trung tâm nghiên cứu và Phát triển Công nghệ Phần mềm
Trường Đại học Nha Trang

Hội nghề cá Khánh Hòa - 04 Phan Chu Trinh (Khu liên cơ 2) - Tp Nha Trang