Mạt gà là một trong những ký sinh trùng ngoại gây thiệt hại nghiêm trọng nhất trong chăn nuôi gia cầm hiện nay. Dù kích thước rất nhỏ và khó quan sát bằng mắt thường, nhưng nếu không được kiểm soát kịp thời, mạt gà có thể làm suy giảm sức khỏe đàn, giảm năng suất trứng – thịt và tăng mạnh chi phí chăn nuôi. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của mạt gà, vòng đời, mức độ nguy hiểm cũng như cách trị mạt gà và phòng ngừa hiệu quả theo hướng thực tế, cập nhật.
Mục Lục
Mạt gà là con gì?
Theo chuyên gia GA368 chia sẻ, mạt gà (còn gọi là mò gà) là nhóm ký sinh trùng ngoại ký sinh sống bám trên da, gốc lông và các vùng kín của gà cũng như nhiều loại gia cầm khác. Chúng có kích thước nhỏ, chỉ khoảng 2–3 mm, thân dẹt, màu vàng nhạt đến xám tro và di chuyển rất nhanh.
Khác với nhiều loại ký sinh trùng khác, vòng đời của mạt gà diễn ra hoàn toàn trên vật chủ. Trung bình vòng đời kéo dài từ 2–3 tuần. Mỗi con cái có thể đẻ từ 50–100 trứng, trứng nở sau khoảng 4–7 ngày trong điều kiện thuận lợi. Chính đặc điểm sinh sản nhanh này khiến mạt gà bùng phát mạnh nếu không được kiểm soát sớm.
Hiện nay, có hơn 40 loài mạt khác nhau có thể ký sinh trên gia cầm, trong đó các nhóm phổ biến trên gà bao gồm:
- Mạt thân
- Mạt lông cánh
- Mạt lông đuôi
- Mạt vùng đầu – cổ
Mạt gà lây lan rất nhanh qua tiếp xúc trực tiếp giữa các cá thể trong đàn, đặc biệt khi nuôi mật độ cao. Ngoài ra, chúng còn lây gián tiếp qua chuồng trại, dụng cụ chăn nuôi, người chăm sóc và động vật trung gian như chim hoang, chuột, chó mèo. Môi trường ẩm thấp, ít ánh nắng là điều kiện lý tưởng để mạt sinh sôi, vì vậy mạt gà thường bùng phát mạnh vào mùa mưa và mùa lạnh.
Nguồn lây nhiễm mạt gà từ đâu?
- Gà giống, gà hậu bị hoặc gà mới nhập đàn đã mang mạt sẵn
- Chuồng trại cũ, khe kẽ, ổ đẻ, giàn đậu không được vệ sinh kỹ
- Dụng cụ chăn nuôi dùng chung giữa các đàn
- Chim hoang, chuột và các động vật khác mang mạt
- Người và phương tiện ra vào trại không được sát trùng
Vì sao cần trị mạt gà càng sớm càng tốt?
Ảnh hưởng đến sức khỏe đàn gia cầm
Khi bị nhiễm mạt, gà sẽ ngứa ngáy dữ dội, liên tục mổ lông, rung cánh và cọ xát vào tường hoặc chuồng. Hành vi này kéo dài khiến gà stress, mất ngủ và tiêu hao rất nhiều năng lượng.
Ở mức độ nặng, mạt với số lượng lớn gây viêm da, rụng lông thành từng mảng, đặc biệt ở vùng cánh, lưng, cổ và quanh hậu môn. Các tổn thương hở là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến nhiễm trùng thứ phát, da đỏ, đóng vảy hoặc có mủ. Gà yếu dần, sức đề kháng giảm rõ rệt.
Ảnh hưởng đến năng suất chăn nuôi
Gà đẻ nhiễm mạt thường giảm sản lượng trứng từ 10–30%, nhiều trường hợp ngừng đẻ hoàn toàn. Trứng nhỏ, vỏ mỏng, chất lượng kém. Gà thịt bị mạt làm tăng trọng chậm 5–15%, kéo dài thời gian nuôi và làm tăng chi phí thức ăn.
Gia tăng chi phí và rủi ro kinh tế
Chi phí thức ăn tăng nhưng hiệu quả chuyển hóa giảm. Đồng thời người nuôi phải tốn thêm chi phí thuốc, công lao động và nguy cơ thiệt hại do gà chết, loại thải hoặc bán giá thấp. Về lâu dài, mạt gà là một trong những nguyên nhân âm thầm làm giảm lợi nhuận của trang trại.
Cách nhận biết gà bị nhiễm mạt
Theo kinh nghiệm tổng hợp từ những người tham gia đá gà Ga368, những dấu hiệu thường gặp bao gồm:
- Gà gãi nhiều, mổ lông liên tục, bồn chồn
- Tắm bụi thường xuyên hơn bình thường
- Lông xơ xác, gãy rụng, mất độ bóng
- Gà gầy, chậm chạp, kém ăn
Khi kiểm tra trực tiếp, xòe lông gà và quan sát gốc lông, da dưới cánh, cổ và quanh hậu môn. Có thể thấy mạt di chuyển nhanh hoặc trứng mạt màu trắng bám chặt vào gốc lông.
Cách trị mạt gà trên vật nuôi
Điều trị mạt gà cần thực hiện đồng thời trên cả đàn gà và môi trường chuồng trại để tránh tái nhiễm.
Sử dụng thuốc thú y
Các nhóm thuốc thường được sử dụng gồm:
- Thuốc bột rắc trực tiếp lên lông, đặc biệt vùng cổ, cánh, hậu môn
- Thuốc phun hoặc tắm toàn thân cho đàn lớn
- Thuốc nhỏ gáy (spot-on) cho đàn nhỏ, nuôi thả
- Một số hoạt chất nội dùng theo chỉ định thú y
Việc điều trị cần lặp lại sau 7–10 ngày để tiêu diệt mạt nở từ trứng còn sót lại.
Phương pháp hỗ trợ tự nhiên
Cho gà tắm bụi bằng hỗn hợp đất mịn, tro bếp, cát hoặc đất tảo cát giúp giảm mật độ mạt. Phương pháp này phù hợp phòng ngừa hoặc hỗ trợ, không thay thế hoàn toàn thuốc khi nhiễm nặng.
Xử lý mạt trong chuồng trại
Dọn sạch phân, rác, rơm cũ; rửa chuồng và phơi khô. Phun thuốc diệt côn trùng lên tường, trần, sàn và các khe hở. Lặp lại xử lý ít nhất 2 lần cách nhau 7–10 ngày. Tăng cường ánh nắng và thông thoáng giúp hạn chế mạt tái phát.
Biện pháp phòng ngừa mạt gà lâu dài
- Vệ sinh chuồng trại định kỳ, giữ khô ráo
- Kiểm tra đàn thường xuyên, đặc biệt mùa lạnh
- Cách ly gà mới nhập ít nhất 14 ngày
- Duy trì mật độ nuôi hợp lý
- Bổ sung dinh dưỡng đầy đủ giúp gà tăng sức đề kháng
Mạt gà tuy nhỏ nhưng gây ra hậu quả lớn nếu bị xem nhẹ. Việc nhận biết sớm, có cách trị mạt gà đúng cách và phòng ngừa chủ động sẽ giúp người chăn nuôi bảo vệ đàn gà, duy trì năng suất ổn định và giảm thiểu rủi ro kinh tế. Quản lý mạt gà hiệu quả chính là nền tảng quan trọng cho chăn nuôi gia cầm bền vững.