Số lượt truy cập:   575339


Nghề câu cá ngừ đại dương
Hội Nghề cá Khánh Hòa - 14/08/09-10:01:53

ND - Từ hơn mười năm nay, nghề câu cá ngừ đại dương ở nước ta phát triển mạnh, tập trung ở các tỉnh Phú Yên, Bình Ðịnh và Khánh Hòa. Tuy nhiên, kết quả chưa tương xứng với tiềm năng và điều kiện sẵn có. Do vậy, cần sớm có định hướng cụ thể phát triển nghề này.


Biển Trường Sa sóng lặng về đêm. Con tàu neo ở độ sâu hơn 100 m chỉ khẽ lắc. Mặt nước lấp loáng ánh đèn. Chúng tôi chong hai ngọn đèn pha cực mạnh bên mạn tàu. Phút chốc, hàng đàn cá chuồn say ánh sáng lao vào. Tôi đứng trên boong, dùng vợt cán dài vớt một ít con để làm mồi câu cá ngừ đại dương, và đùa cùng anh Thái, một thủy thủ trẻ tuổi: "Món cá chuồn tươi ngon thế này ở đất liền thật hiếm. Chừng năm bảy con, thêm nắm lá giang rừng nữa thì có món nhậu thật tuyệt...". Nói rồi, tôi cầm ống câu, mắc hai con cá chuồn dài ngoẵng vào hai lưỡi câu cọng to bằng đầu đũa rồi thả xuống biển. Nước sâu thăm thẳm. Chì nặng kéo câu chìm hun hút vào lòng đại dương, một lúc lâu mới dừng lại. Lát sau, sợi cước bắt đầu rung nhẹ, rồi giật mạnh. Tôi giật dây câu cho lưỡi câu móc chắc hơn rồi nương dây theo cá. Cá kéo mạnh thì thả cước ra một chút, cá chùng lại thì từ từ thu cước lên. Sợi cước cứa vào tay đau điếng nhưng cứ phải giữ cho dây câu luôn căng, nếu không, cá sẽ tuột mất. Cứ vậy, phải mất hơn nửa giờ tôi mới dìu được con cá lên tới mặt nước. Ðó là một con cá ngừ đại dương nặng chừng 30 kg. Phải nhờ hai người nữa dùng móc, móc vào mang cá mới kéo được lên tàu. Và, tối ấy, trong bữa nhậu trên tàu, tôi chưa bao giờ thấy món cá ngừ sống kèm mù tạt lại ngon đến vậy.

Nghề câu

Chúng tôi tìm đến làng biển Phú Câu, phường 6, TP Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên, nơi được coi là "cái nôi" nghề câu cá ngừ đại dương. Trong câu chuyện, người dân nơi đây kể lại rằng, cuối năm 1993, đầu năm 1994, trong một chuyến đi đánh lưới cá chuồn, tình cờ ngư dân nhặt được một đoạn dây câu, trong đó có mấy con cá ngừ mắc câu. Mổ ra, trong bụng cá hãy còn nguyên mồi cá chuồn. Vậy là bà con lần hồi làm lưỡi câu, dây câu rồi đi câu thử. Kết quả đã bắt được nhiều cá ngừ đại dương. Lúc đầu một vài tàu, sau đó, ngày càng nhiều ngư dân các tỉnh bạn như Khánh Hòa, Bình Ðịnh, Quảng Ngãi... đến học hỏi kinh nghiệm rồi chuyển từ các nghề khác sang nghề câu cá ngừ đại dương, tới nay, đã trở thành nghề khai thác chủ lực ở vùng biển miền trung nước ta, chủ yếu là ở các tỉnh Phú Yên, Bình Ðịnh, Khánh Hòa.

Nói về nghề này, Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Ðức Phát cho biết: Trong những năm gần đây, nghề khai thác cá ngừ đại dương phát triển khá nhanh, cả về quy mô công nghiệp đánh bắt hải sản và quy mô nhỏ của hộ ngư dân, đặc biệt là ba tỉnh Bình Ðịnh, Phú Yên, Khánh Hòa. Nhận thức được hiệu quả của nghề câu cá ngừ đại dương, thời gian qua, ngành thủy sản xem đây là đối tượng, mục tiêu để phát triển nghề khai thác cá xa bờ.

Hiện nay, cả nước có hơn 1.800 tàu câu cá ngừ đại dương. Cá ngừ đại dương được đánh bắt chủ yếu bằng hình thức câu vàng. Nhóm đánh bắt hiện đại của các doanh nghiệp, hiện có khoảng 45 chiếc tàu, công suất từ 200 đến 750 CV, có thể hoạt động dài ngày trên biển khơi. Nhóm còn lại của ngư dân, tập trung ở ba tỉnh nói trên, phần lớn là tàu vỏ gỗ, công suất từ 90 đến 350 CV, được trang bị thiết bị cần thiết như máy thu câu, định vị, máy dò, thông tin liên lạc, thiết bị sơ chế... Các tàu hiện đại có ưu thế lớn, đó là xác định được vị trí đàn cá, cá câu ở độ sâu có chất lượng cao hơn, công việc bảo quản tốt nên chất lượng bảo đảm hơn, và đặc biệt nhờ có thời gian hoạt động trên biển dài, tiết kiệm được chi phí đi lại. Ðó là chưa nói đến một số lợi thế khác của tàu hiện đại như tính an toàn, khả năng cơ động cao trên biển.

Anh Nguyễn Văn Hùng ở khóm 6, phường Phú Lâm, TP Tuy Hòa có hai tàu cá, mỗi chiếc có công suất 165 CV. Nói về chuyện lời, lỗ, anh Hùng trầm ngâm: Biển mà anh, lúc được lúc không. Ở bờ cứ lo làm sao đi câu được nhiều cá. Có lúc mỗi tàu câu được hơn tấn cá rồi nhưng vẫn cứ lo, bởi đem cá về nhiều có khi giá hạ thê thảm. Khổ nỗi, giá càng hạ, người mua lại càng chọn cá khắt khe hơn. Con cá mình nâng niu từ ngoài khơi đem về cứ bị lật qua lật lại. Thấy mà xót. Có lúc lỗ quá, đành phải để tàu nằm bờ.

Nhu cầu thị trường cá ngừ đại dương đòi hỏi phải bảo quản nguyên con. Giá bán cá tươi nguyên con, loại từ 30 kg/con trở lên, cao gấp 5 lần cá chế biến đông lạnh. Do đó, bảo quản cá là khâu rất quan trọng. Các tàu cá ở nước ngoài sử dụng công nghệ bảo quản lạnh, cấp đông trên tàu, cá được giữ ở nhiệt độ rất thấp, khoảng -500C đến -600C nên chất lượng cao. Ðội tàu hiện đại của các doanh nghiệp cũng đã có nhiều tiến bộ trong bảo quản cá. Trong khi đó, qua tìm hiểu tại các tỉnh, tàu câu cá ngừ vỏ gỗ ở Khánh Hòa, Phú Yên và Bình Ðịnh chủ yếu sử dụng nước đá để bảo quản. Theo thống kê, bình quân chỉ có từ 30 đến 40% lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Chất lượng cá không bảo đảm nên giá bán thấp. Chẳng hạn, cùng một loại cá trên 30 kg, nếu cá của ngư dân bán được khoảng 3,5 USD/kg thì cá của các doanh nghiệp có giá hơn 6 USD/kg.

Phân tích những điểm yếu trong công tác bảo quản cá của ngư dân, hai ông Nguyễn Văn Do và Nguyễn Hữu Hào, Chủ tịch Hiệp hội cá ngừ đại dương các tỉnh Phú Yên, Bình Ðịnh cùng cho rằng: Phần lớn tàu câu cá ngừ đại dương của ngư dân là tàu nhỏ, được hoán cải từ tàu làm các nghề khác, hầm chứa cá chật hẹp, không cách nhiệt tốt, nên không giữ được độ lạnh thích hợp trong thời gian dài. Tất cả các tàu đều dùng đá lạnh xay để bảo quản. Mà chất lượng của đá lạnh đang là vấn đề đáng quan tâm. Hiện ngư dân hai tỉnh này sử dụng đá 30 kg, chạy đông lạnh trong khoảng thời gian từ 8 đến 10 giờ, chưa đủ cứng nên tan nhanh, không giữ được độ lạnh cần thiết, nên cá chỉ tươi được trong một thời gian ngắn.

Theo ông Nguyễn Văn Do, việc đánh giá chất lượng cá ngừ của các doanh nghiệp, cá nhân thu mua hiện nay hoàn toàn dựa vào cảm quan, chưa có bất cứ một tiêu chuẩn cụ thể nào. Do đó, cần sớm xây dựng hệ thống tiêu chuẩn cụ thể để đánh giá chất lượng cá ngừ, bảo đảm lợi ích cho bà con ngư dân cũng như doanh nghiệp.

Giám đốc công ty TNHH Ðại Dương (Khánh Hòa) Mai Thành Tâm, một doanh nghiệp chuyên xuất khẩu cá bằng đường hàng không sang Nhật Bản, Hoa Kỳ... cho biết: Thực chất, hiện nay chúng ta chưa có chợ cá một cách đúng nghĩa. Bởi chợ cá phải là nơi có đủ các điều kiện để bảo quản, định giá và tiến hành các thủ tục mua bán một cách dễ dàng, nhanh chóng. Cái khó hiện nay là nắm bắt thông tin thị trường, kỹ thuật bảo quản để bảo đảm một cách tốt nhất chất lượng cá; thêm vào đó phải tìm cách chuyển cá nhanh nhất đến thị trường tiêu thụ.

Hướng đi cho khai thác và xuất khẩu cá ngừ

Một trong những khó khăn lớn trong xuất khẩu cá ngừ đại dương hiện nay là Việt Nam chưa phải là thành viên của Ủy ban nghề cá Tây và Trung Thái Bình Dương (WCPFC - Western and Central Pacific Fisheies Commission); nghề cá Việt Nam chưa được Hội đồng quản lý biển (MSC - Marine Steward Ship Council) cấp chứng nhận nghề cá bền vững. Do đó, để phát triển bền vững theo hướng hội nhập cao, cần sớm có các bước tham gia WCPFC; đăng ký để được cấp chứng chỉ MSC cho sản phẩm cá ngừ. Cùng với đó, sớm thành lập Hiệp hội cá ngừ đại dương Việt Nam để đại diện và bảo vệ lợi ích hợp pháp, chính đáng cho người sản xuất, xuất khẩu.

Hiện nay, Việt Nam là nước xếp thứ 8 trong các quốc gia xuất khẩu cá ngừ đại dương đến Nhật Bản, một thị trường "khó tính" nhưng đầy tiềm năng. Ðiều ấy cho thấy, sản phẩm cá ngừ đại dương của nước ta có thể cạnh tranh với sản phẩm của nhiều nước khác và việc xây dựng thương hiệu cá ngừ đại dương Việt Nam được đặt ra khá cấp bách nhằm nâng cao giá trị sản phẩm cũng như bảo đảm quyền lợi của người khai thác và nhà xuất khẩu. Trước mắt, cần tập trung nguồn lực để giải quyết vấn đề đổi mới công nghệ, phương tiện khai thác, bảo quản và chế biến nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm cá ngừ sau thu hoạch; tiếp đó là các khâu khác như quảng bá; xây dựng tiêu chuẩn cho sản phẩm cá ngừ đại dương Việt Nam...

Chính phủ, các bộ, ngành liên quan cần đánh giá một cách khoa học về nguồn lợi, dự báo ngư trường; công nghệ mới về kỹ thuật khai thác, bảo quản; ban hành tiêu chuẩn về phân loại chất lượng cá; xây dựng chợ cá hiện đại. Tổ chức đội tàu khai thác, phối hợp với biên phòng, hải quân để vừa sản xuất, vừa bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc. Ðẩy mạnh tổ chức dịch vụ hậu cần, từng bước hình thành chợ bán đấu giá tại các cảng cá, bến cá. Tăng cường công tác xúc tiến thương mại, nghiên cứu thị trường; tiếp tục duy trì chính sách hỗ trợ xăng, dầu cho tàu đánh bắt cá ngừ đại dương.

Vào nhà anh Nguyễn Văn Hùng ở khóm 6, phường Phú Lâm, TP Tuy Hòa, chúng tôi thấy anh có rất nhiều bằng khen, giấy khen của UBND tỉnh Phú Yên, Bộ đội Biên phòng các cấp về thành tích tham gia bảo vệ chủ quyền vùng biển và an ninh - trật tự thôn, khu phố khu vực ven biển. Hỏi ra mới biết, anh là Tổ trưởng Tổ tàu thuyền an toàn số 1 phường Phú Lâm. Ðược sự giúp đỡ của Ðồn Biên phòng 352 - Phú Yên, Tổ tàu thuyền an toàn số 1 được thành lập năm 2004 với sự tham gia tự nguyện của sáu tàu câu. Anh Hùng cho biết, thời gian qua, tổ đã tham gia ứng cứu hơn 20 tàu bị nạn trên biển, hàng chục chiếc tàu bị mắc cạn; kịp thời báo các cơ quan chức năng về các trường hợp tàu thuyền nước ngoài khai thác trái phép trên vùng biển Việt Nam, tàu thuyền tranh chấp ngư trường gây mất trật tự an ninh trên biển, các tàu buôn lậu, trộm cướp trên biển hoặc sử dụng xung điện, chất nổ để khai thác trái phép nguồn lợi thủy sản... Trạm trưởng Trạm Biên phòng Ðà Rằng Trần Mạnh Hà cho biết: Ðây là mô hình rất tốt, cần được nhân rộng và tạo nhiều thuận lợi để anh em hoạt động tốt hơn nữa.

Từ thực tế khai thác, xuất khẩu cá ngừ thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tập trung nhiều hơn cho các chương trình nghiên cứu tổng thể về nghề khai thác cá ngừ đại dương; xây dựng định hướng phát triển phù hợp với tiềm năng nguồn lợi, điều kiện kinh tế, trình độ văn hóa, lao động và hội nhập kinh tế quốc tế. Bên cạnh đó, tập trung tháo gỡ những vướng mắc nhằm phát huy tốt thế mạnh nghề này, góp phần phát triển bền vững nghề khai thác cá xa bờ.

PHONG NGUYÊN
Nguồn: Báo Nhandan




CÁC TIN KHÁC
  Đặc nhiệm “lính xuồng” đại dương
  Ấn tượng lễ hội Bánh tét
  Người đàn bà thờ ...cá
  Nuôi tôm hùm trên vịnh Cam Ranh
  Cuộc mưu sinh trên biển quê hương (kỳ cuối)
  Để ngư dân giữ biển (kỳ 3)
  Để ngư dân giữ biển (kỳ 2)
  Để ngư dân giữ biển (kỳ 1)
  Cuộc mưu sinh trên biển quê hương (kỳ 3)
  Cuộc mưu sinh trên biển quê hương (kỳ 2)
TIN VẮN



Coppyright Trung tâm nghiên cứu và Phát triển Công nghệ Phần mềm
Trường Đại học Nha Trang

Hội nghề cá Khánh Hòa - 04 Phan Chu Trinh (Khu liên cơ 2) - Tp Nha Trang